Gedrag veranderen

Zelf vind ik het nog steeds een rare tijd. Corona is sinds maart een ‘rode draad’ in alles wat je buitenshuis doet. Het binnen blijven, het thuis werken, de wekelijkse persconferenties die ik met vrienden elke dinsdag beluisterden alsof het ‘Radio Oranje’ was op de radio. De verlenging van de maatregelen tot het moment dat er meer los gelaten werd. De scholen deels weer open ging, helemaal weer open gingen, de kappers, de terrassen, het dagelijks leven.

Ik heb dat als heel surrealistisch ervaren.

Gisteravond ben ik teruggekomen van vakantie. Wij reden 3 weken geleden naar Spanje, Catalonië. Een reis die al rond de Kerst geboekt was. Tja, ga je wel, ga je niet… We besloten om te gaan. De coronamaatregelen daar maakte wel indruk op mij.

Wat ik al eerder schreef: wij zullen, als mens, zo weer terugvallen in ons oude gedrag, als we niet ‘fysiek gestuurd’ worden. Op de camping was dat duidelijk vormgegeven: de receptie had een eenrichtingsweg. Er stonden schotten tussen de balies en met tape was de 1,5 meter uitgebeeld voor eventuele rijen. Bij elke in- en uitgang hing ontsmettingsmiddel (als je daar aandelen in hebt.. wow). Het sanitair was om-en-om gesloten zodat je niet naast elkaar stond bij de wasbakken. Mondkapjes waren binnen overal verplicht en je werd de winkel uit gebonjourd als je geen mondkapje had. En reageer dan maar eens in je beste Spaans.. 🙄

De kustplaatsen gaven hetzelfde beeld. De terrassen waren ruim opgezet met weinig tafels, en alle medewerkers, verkopers, waar dan ook, droegen een mondkapje: binnen of buiten.

En toch ging het daar ook mis: een verordening en in heel Catalonië moest je de hele dag een mondkapje ophebben: binnen en buiten, ook tijdens het sporten. Er was ook opeens opmerkelijk veel meer politie om te handhaven, en mensen werden direct aangesproken als ze geen mondkapje droegen. De dag dat het verplicht was, zag je ook werkelijk waar bijna iedereen met een mondkapje rondlopen. Dat was zo’n rare ervaring.

Ik zag het niet zitten, op de atb rondfietsen door de heuvels met een mondkapje. De kinderen, die de eerste stap van de plek een mondkapje op moeten om naar het zwembad te gaan. De musea die vrijwel allemaal dicht gingen. De wereld wordt dan wel heel klein.

We hebben de spullen gepakt en zijn naar Frankrijk gegaan en zijn anderhalf uur noordelijker neergestreken. De sfeer was gelijk anders. Medewerkers droegen wel allemaal mondkapjes. Overal. Maar de mensen? anderhalve meter? Ok, ook op deze camping waren drastische maatregelen genomen: bijna alle sanitair was gesloten en overal ontsmettingsmiddel. Maar het (fysiek) strikte wat in Spanje was, was al een stuk minder in Frankrijk. En je merkte dat ook aan het gedrag. Er waren veel mensen met mondkapjes, absoluut, maar minstens net zoveel zonder. Sommige winkels verplichtten mondkapjes en hadden looproutes, anderen weer totaal niet.Ik ben daar op gaan letten en het viel mij op dat mensen dat ergens gewoon accepteerden. Waar er restricties waren, pasten zijn hun gedrag aan. En waren er geen restricties? Dan ‘vielen’ ze terug in hun ‘oude gedrag’. Dat was zo opmerkelijk om te zien.

We kwamen bijvoorbeeld op een lokale markt.. En daar liep iedereen hutjemutje door elkaar. Veel mensen droegen een mondkapje, maar veel ook niet. Ik merkte aan mezelf dat ik me niet prettig voelde in die massa. Ik had mijn mondkapje niet om, maar merkte dat ik mijn adem inhield. Hoe naïef.. Wat doe ik daar..

En het is lastig hoor, om daar op te sturen. Want de camping had een mooi plein waar tafels ver uit elkaar stonden – maar op een avond hebben mijn kids, met heel veel jong volwassenen, genoten van een grote schuimparty daar. En geloof me: het was volgepakt met enthousiaste mensen in dat schuim. Ik denk niet dat daar een ontsmettend goedje in zat.

En als je geen duidelijk beleid hebt, dan zie je haarden ontstaan. In Frankrijk groeide het aantal besmettingshaarden explosief. Dus daar werd landelijk het mondkapje verplicht in alle gebouwen. En ook daar werd, zag ik gisteren, flink op gehandhaafd.

Nu zie ik de roep van verschillende experts en partijen over nieuwe maatregelen om een nieuwe golf in te dammen. En de discussie over het effect van een mondkapje door de overheid.

We zullen ons aan moeten passen. En dat is lastig. Daarom is een vaccin natuurlijk ideaal: even prikken en weer door met je ‘oude’ gedrag.

Ik geloof niet dat dit een structurele oplossing is. Want de discussie laait ook al op: “wie laat zich vaccineren?”, “Moet je vaccinatie verplichten?”.

Veranderen vraagt om het creëren van urgentie gevoel.

Ben Tiggelaar is een kei in verandermanagement. Hij maakt die vertaling ook heel mooi concreet in zijn boeken en sessies. Ik ben wel fan van zijn opvattingen. Hij neemt de theorieën van o.a. Kotter over in verhalen en trajecten.

Wat is de belangrijkste reden dat veranderingen mislukken? Ben Tiggelaar vroeg dat aan Icek Ajzen:” Als je een verandering wil realiseren, dan moet je als eerste formuleren welk concreet gedrag je wilt zien.”

Daarbij is het creëren van urgentie essentieel. Kijk maar naar de veranderstappen van Kotter. Ook daar sprak Tiggelaar mee.

Creëer als eerste een gevoel van urgentie. Want uiteindelijk draait het daar om. Dat is de absolute eerste stap.

Vaak wordt geprobeerd mensen te overtuigen, met grafieken, met informatie. Kotter noemt dat: “Analyze, Think, change” – Analyseren, dan rationeel denken en dan zou de verandering moeten komen. Kotter zegt dat mensen hierdoor eigenlijk nooit in beweging komen. Mensen veranderen niet van gedrag op basis van gegeneerde cijfers. En wat doen wij in Nederland, en andere landen met ons corona – dashboard?

Zet je in op :”see, feel, change”, dus als je mensen iets laat ervaren, laat zien, laat voelen wat er aan de hand is, dan pas zie je dat mensen gaan bewegen.

In het onderstaande fragment legt Tiggelaar dat heel mooi uit.

Gedrag veranderen is moeilijk. Bij jezelf is dat al lastig, in organisaties is dat al lastig, laat staan dat je een samenleving hebt die gedrag moet veranderen. Misschien is een vaccin dan toch wel heel handig, ter overbrugging. Maar ik denk toch dat het ‘fysiek’ inrichten, het creëren van ruimte en het daarop handhaven, for the time being, ook wel makkelijk is voor mensen. Want mensen volgen graag. Dat heb ik afgelopen 3 weken wel gezien.

Want ik sla het wel heel plat met Tiggelaar en zijn uitleg van Kotter, maar denk wel dat daar de oplossing in zit. Al is dat geen oplossing voor een korte termijn. Want ook dat is bewezen: veranderen kost tijd. Veranderen doe je immers in kleine stapjes. En dan richt iedereen zich nog op de volwassenen: hoe leg je kinderen die urgentie uit? Daar ga ik binnenkort nog eens op verder.

Want lang niet iedereen ziet die urgentie. Totdat het jezelf of een bekende of een geliefde overkomt.

Ik hoop dat iedereen die ik ken en liefheb gezond blijft, hoe ver ze ook van me vandaan zijn. Ik pas zoveel mogelijk mijn gedrag aan.

💖 #zorgvoorjezelf #zorgvoorelkaar

De concentratie van een goudvis?

Gisteravond gaf ik beachvolleybal training, 2x anderhalf uur. Eerst aan de jeugd rond de 12-14 en daarna de oudere 16-18. Mijn jongste dochter, van 9, heeft ook training op het moment dat ik in het zand sta. Tijdens het trainen kijk ik wel eens naar haar: hoe ze beweegt, hoe betrokken ze is, wat ze doet, hoe ze reageert. En ik verbaas me dan.. Nee, het verbaast me niets: ze dwarrelt, ze danst, ze speelt, ze ziet alles voorbij komen. Ik had ‘die’ kinderen vroeger ook in de klas. Je herkent ze wel. Ook met het ‘slokje’ moment (suffe term, maar dat betekent dat ze even mogen pauzeren om te drinken) is zij altijd als allerlaatste weer in het veld. Want ze praat met iedereen, ze ziet een takje, ze kijkt wat rond.

Als ik dat zo observeer, dan stel ik mij de klas voor waar ze in zit. En de wanhoop van de juf. In de gesprekken met de juf komt dat regelmatig naar voren. Ze kan zich moeilijk concentreren, is snel afgeleid, helpt graag anderen, wil alles weten, vooral van anderen maar ook van juf, vraagt veel, is kritisch..

Ik heb wel eens gedacht: zal het stempel komen? ADHD? Het werd wel eens geopperd. Ik heb wel eens gegoogeld. https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/adhd/ En tuurlijk: zo herkenbaar. Heel veel dingen herken ik. Heerlijk.

En toen dacht ik ook gelijk: ik ben gek ook, waarom denk ik in hokjes? Het is hartstikke goed wat ik hoor van de juf. Fantastisch gedrag. Misschien is de manier van het onderwijs niet wat ‘past’. Misschien moet er meer gekeken worden naar leerstijlen, zoals Kolb ze onderzocht heeft. En daar zijn weer de eindeloze discussies over. Check hier een eenvoudige uitleg.

De beachtraining is natuurlijk te vergelijken met de klas. Af en toe zwaait ze, en af en toe spreek ik haar ‘vermanend’ toe als ze blijft hangen bij het ‘slokje’ aan de kant van het veld en zeg dat ze moet opschieten. Een concentratieboog van een goudvis.. zou je denken.

Na haar training wilde ze niet naar huis, maar op het terrein blijven: het is een nieuw beleefpark. Dat mocht van mij wel. Ik heb haar zien klauteren, klimmen, huilend naar me toe zien komen omdat ze ruzie had met een touw die tegen haar oor kwam. Om vervolgens weer weg te rennen na wat TLC. En wat schetst mijn verbazing. Ze is anderhalf uur bezig geweest. Ik heb zelfs wat filmpjes gemaakt, zonder dat ze het überhaupt gemerkt heeft.

Het onderwijs zou volgens mij daar veel meer op ingericht moeten zijn. Veel gevarieerder, veel meer kinderen zelf laten kiezen, ontdekken. Veel meer de rol pakken als coach en begeleider. Je hebt zelf wel scherp welk kind waar behoefte aan heeft. Stop met die homogene groepen, stop met die toetsen. Geef een kind de ruimte om te ontwikkelen, help een kind op de route, kijk wat het kan, wat het interesseert. Kijk eens naar Reggio Emilia. Wat ik gezien heb in mijn tijd bij Timpaan, toen ik een Reggio Emilia school begeleidde, was zo fascinerend. Dat zou een verplicht curriculum moeten zijn in elke PABO.

Trouwens.. die concentratie van een goudvis. Wist je dat de goudvis de mens tegenwoordig overtreft? 🙂

https://www.hpdetijd.nl/2015-05-16/goudvis-heeft-betere-concentratie-dan-de-mens-reden-tot-zorg/

Weerstand tegen veranderingen overwinnen – op zoek naar de goede ruil

 

“De mens wil wel veranderen, maar niet veranderd worden”..

Ik ben continu op zoek naar “De goede ruil”. In welke situatie draagt ICT daadwerkelijk zodanig wat bij dat iets anders kan komen te vervallen. Maar wat voor de 1 een goede ruil is, is voor de ander absoluut geen goede ruil.

Om een goede ruil te bepalen is het wel belangrijk om helder te krijgen waar ICT echt bij kan kan dragen, per situatie, per persoon.

Deze animatie legt het feilloos uit. Kijk – en “find the Mermaid!” 🙂